دکتر ابراهیم مقیمی ، با اشاره به اینکه علم جغرافیا یک علم ترکیبی است و دید ترکیبی هم دارد، اظهار کرد: تفاوت علم جغرافیا با علوم دیگر این است که ماهیتی سیستماتیک دارد، سلامتمحور است و به دنبال پایداری محیطی، ثبات، آسایش و آرامش مردم و سرزمینی است که در مورد آنها مطالعه انجام میشود. بنیانهای علم جغرافیای جدید متکی بر سه بخش «تراوشات ذهنی، فکری و معرفتی»، «نگاه پدیدارشناسانه به پدیدههای موجود در محیط و منبعث از رفتارها» و همچنین «توجه به پدیدههای نوظهور و پیشبینی» است.
وی افزود: پدیدهها همواره یا قدیم هستند و در حال تغییر و یا ماهیت نوظهوری دارند و رفتارساز . از این رو شاخصهای پدیدارشناسی و رفتارها نیز همیشه در حال تغییر و ارتقاء بوده و از این نظر رو به تعالی هستند و بر این اساس علم جغرافیا هم به تبع آن رو به تعالی و پیشرفت است. چون جغرافیدانان ذهنی پویا، فعال و پیشرفته دارند، علم جغرافیا را به سمت پیشرفت بیشتر سوق خواهند داد.
دکتر مقیمی با بیان اینکه جغرافیای اطلاعات، انتقال و مبادله سریع اطلاعات، جغرافیای فضاهای مجازی و رفتارهای متجلی در فضاهای مجازی پدیدههای نوظهوری هستند که جامعه، نیازها و روابط را به شکل متفاوت حرکت میدهند، افزود: مطالعات جغرافیایی بر اساس پدیده نوظهور خود را بهروز میکند. پدیدههای نوظهور دانش جغرافیایی را به سمت مطالعات جدید پیش میبرند.
به گفته وی، قضایای ذهنی و معرفتی جغرافیا، قضایای پدیدارشناختی، قضایای نوظهوری پدیدهها و پیشبینی، میتوانند در سه بستر مکان، زمان و فضا تبلور و تجلی پیدا کنند. بر این اساس علم جغرافیا علم بر مکان، علم بر زمان و علم بر فضا یا فضاهای جغرافیایی و روابط بین آنها است.
رییس دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران گفت: قلمرو علمی این دانش متکی بر مطالعات گذشته، حال و آینده است. دغدغههای ما در این است که چقدر دانشآموختگان ما، مردم، سیاستگذاران و سیاستمداران به مسائل جغرافیایی فکر میکنند، چه مقدار از پدیدههای جغرافیایی شناخت دارند و منتظر چه نوع پدیدههای دیگر نوظهور هستند. ما نیازمند مطالعات عمیق جغرافیایی و ترویج این علم و تسری آن به حوزه حاکمیتی، دولت و مردم هستیم.
این متخصص ژئومورفولوژی و مخاطرهشناسی خاطرنشان کرد: ما در شناخت پدیدههای نوظهور در شرایط مناسبی نیستیم. اگر به طور مثال رشتهای، درسی یا بحثی مطرح میشود، نگاه به نوظهوری باید در آن تجلی داشته باشد.
چگونگی ارتقا و صیانت از سرمایه علمی جغرافیا
وی همچنین ادامه داد: در صددیم تا ضمن هدایت ذهن دانشآموختگان جغرافیا به سمت مطالعات جغرافیای هدفمند و پایدار ، برای شناسایی پدیدهها، شاخصسازی نیز انجام دهیم و آمادگی لازم برای مواجهه با پدیدههای نوظهور را هم داشته باشیم که در این راستا ممکن است رشتههای جدیدی زایش پیدا کند.
رییس دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: به لحاظ صنفی توصیه من به همکاران این است که بیشتر در زمینه جغرافیا با نگاه به حال و آینده اندیشه کنند و به یافتهها و داراییهای کنونی این علم قانع نباشند؛ مثل صاحب سرمایهای، به دنبال نوآوری وتازهآوری سرمایه علمی خود باشند.
دکتر مقیمی در مورد اینکه تاکنون در کشور برای پرورش و تربیت افرادی شاخص مانند پیشکسوتان و دانشمندان در حوزه جغرافیا چه اقداماتی صورت گرفته است، گفت: سازوکار از پیش تعیین شدهای برای پرورش و تربیت آنها وجود نداشته است. اگر آنها به جایی رسیدهاند معلول زیاده خواهی دانشی، تلاش و شور و شوق خود آنها بوده است. لذا ما باید این انگیزه را در دانشجویان جوان جدید ایجاد کنیم. البته شخصیت استاد، محیط دانشگاه، جامعه و برنامهها میتواند از طریق ارائه محتوای درسی و بحثی مناسب موثر باشد و برای دانشجویان انگیزه و شور و شوق ایجاد کند.